# data[].attributes.attachment_link.description
Onet: codzienne źródło informacji milionów Polaków - wiadomości z kraju i ze świata 24/7, pogoda, sport, biznes, moto, rozrywka. Bądź na bieżąco z Onet!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dlaczego drzewa zrzucają liście przed zimą, skąd się biorą ich kolory, dlaczego nie ma niebieskich liści, jaka pogoda sprzyja „złotej polskiej jesieni", a jaka nas jej pozbawia, a także kiedy w Polsce wcale nie będzie jesieni? To tylko niektóre z pytań, na które znajdziesz tu odpowiedź.

1. Kiedy w Polsce nie będzie jesieni?

Jeśli utrzyma się obecna tendencja, polegająca na zanikaniu pośrednich pór roku, za kilkaset lat jesienie i wiosny przejdą do historii. Od ponad ćwierćwiecza w naszych szerokościach geograficznych daje się zaobserwować gwałtowne przechodzenie okresów bardzo ciepłych w bardzo chłodne. Po zimach wybuchają lata, a po lecie niemal z dnia na dzień musimy sięgać po zimowe ubrania.

2. Dlaczego jesienią ubywa dnia?

Począwszy od równonocy jesiennej Słońce zatacza na naszym niebie coraz krótsze łuki, bo północna półkula Ziemi coraz bardziej się od niego odchyla. Niekorzystna dla dnia różnica między długością dnia i nocy rośnie aż do przesilenia zimowego w grudniu. Do 22 grudnia Słońce będzie wspinało się nad horyzont coraz niżej i niżej, a dnia będzie ubywać.

3. Czy jesień to pora deszczowa?

Najwięcej deszczu spada w Polsce w lipcu (warto o tym pamiętać planując urlop...). Jest to miesiąc rekordowy, nie do dogonienia przez październik i listopad. Do lipca należą wszystkie deszczowe rekordy Polski: najwyższy opad dobowy (25,5 cm w 1934 r.), największe natężenie opadu (2,7 cm/godzinę w 1997 r.) i najwyższa suma miesięczna (55,8 cm w 1980 r.).

Jesienne deszcze są jednak bardziej uciążliwe niż letnie: np. siąpią beznadziejnie całymi dniami. Z powodu niższych temperatur grunt po deszczu schnie długo, stąd błoto i kałuże. Deszczowy scenariusz jesieni zaburzają masy powietrza zwrotnikowo-kontynentalnego napływające nad Polskę znad Azji Mniejszej i Bałkanów i przynoszące piękną i suchą pogodę. Sprawcą jesiennych deszczy są masy wilgotnego powietrza polarno-morskiego, napierające nad obszar Polski rzadziej niż latem, ale powodujące wzrost zachmurzenia, opady i jesienne burze.

4. Dlaczego mgły lubią jesień? Jak powstają jesienne mgły?

Mgłę, najniższą z chmur, tworzą zawieszone w powietrzu maleńkie kropelki wody. Kiedy wilgotne powietrze osiąga temperaturę zwaną punktem rosy, zawieszone w nim cząsteczki wody tracą energię na tyle, by zacząć łączyć się w większe skupiska i przejść w stan ciekły tworząc „lewitujące kropelki". Punkt rosy jest tym wyższy, im powietrze jest bardziej zapylone. W takim wypadku, by osiągnąć punkt rosy, powietrze trzeba schłodzić w niewielkim stopniu.

Jesienne ogniska i dymy nad kartofliskami to snujące się „wywoływacze mgieł". Mgła jest tym gęstsza, im więcej pary wodnej zawiera powietrze, w którym powstaje. Jesienią promienie Słońca świecą krótko i pod niewielkim kątem. Po deszczu grunt tygodniami jest mokry, a powietrze nad nim - wilgotne.

Mgły radiacyjne, powstające przez uciekanie ciepła z gruntu, zaczynają snuć się przy ziemi już po południu, co latem prawie się nie zdarza. Jesienią ciepło z gruntu wypromieniowuje szybciej, bo powietrze nad podłożem, słabo ogrzane przez Słońce, jest dużo chłodniejsze niż latem. Zetknięcie się ciepłego, przygruntowego powietrza z leżącą nad nim warstwą chłodniejszą powoduje przekroczenie punktu rosy i utworzenie mgły.

5. Dlaczego drzewa liściaste zrzucają liście przed zimą?

W połowie ery mezozoicznej (145 milionów lat temu) drzewa wkroczyły na tereny klimatu umiarkowanego, w którym występowały pory roku. Wtedy właśnie pojawiły się drzewa liściaste, pochodzące od iglastych. Nowy rodzaj liści był, i jest nadal, ich sposobem na przetrwanie zimy. Liście drzew są tą ich częścią, która zużywa najwięcej wody. Pozbywając się liści drzewa oszczędzają wodę, która także zimą krąży w ich pniach i nagich gałęziach.

6. Dlaczego drzewa iglaste nie zrzucają liści przed zimą?

Igły drzew iglastych są skonstruowane w taki sposób, że woda prawie z nich nie wyparowuje (są wąskie i pokryte grubą skórką). Szpilki modrzewia (wyjątku pod tym względem) nie mają ochronnej warstwy, dlatego muszą opadać. Jednak także liście drzew iglastych opadają, tyle, że stopniowo, w różnych porach roku. Na przykład sosna nie ma na sobie szpilek starszych niż trzyletnie.

7. W jaki sposób drzewa „wyczuwają" nadejście jesieni?

To nie tylko kwestia coraz chłodniejszych dni. Zdarzają się przecież także wyjątkowo chłodne lata. Na zachowanie drzew wpływ ma przede wszystkim długość dnia. Tę długość „oblicza" fitochron - zawarty w liściach niebieski barwnik, który na zewnątrz nigdy się nie ujawnia. Pod jego wpływem, kiedy dni stają się zdecydowanie krótsze, roślina wytwarza enzymy (substancje pobudzające reakcje chemiczne) przygotowujące liście do opadnięcia.

8. Skąd biorą się kolory jesiennych liści?

Liście przed opadnięciem obumierają. Ustaje w nich proces fotosyntezy, a biorący w nim udział zielony barwnik - chlorofil - przestaje być wytwarzany. Rozpadają się więc ciałka zieleni, decydujące dotąd o kolorze liści. Teraz widać także inne barwniki zawarte w liściach, np. żółty ksantofil i pomarańczowy karoten. Pod wpływem jesiennych chłodów w soku komórkowym tworzy się też coraz więcej głównie czerwonych i fioletowych antocyjanów. Czasem powstają tak gwałtownie, że np. buki mogą poczerwienieć w czasie kilku godzin przymrozku.

9. Co decyduje o kolorze liścia?

W komórkach liści znajdują się plastydy (pełniące funkcje organów). Są to zielone chloroplasty i żółte lub pomarańczowe chromoplasty. Trzecim źródłem koloru liścia jest sok komórkowy. Chloroplasty zawierają chlorofil - zielony barwnik niezbędny w procesie fotosyntezy, ale także nieco barwników pomarańczowoczerwonych i żółtych. W chromoplastach znajdują się barwniki pomarańczowe - karoteny oraz żółte i brunatne ksantofile, które od karotenów różnią się tylko zawartością tlenu w cząsteczce. W soku komórkowym liści pływają antocyjany czyli barwniki czerwone i fioletowe. Przewaga któregoś z tych kilku barwników decyduje o kolorze liścia.

10. Dlaczego nie ma niebieskich liści?

Wcale nie dlatego, że niebieski barwnik nie jest w nich obecny. Przeciwnie - liście zawierają niebieski barwnik (fitochron), ale nigdy nie ujawnia się on na zewnątrz. Jego zadaniem jest „obliczenie" długości dnia i pobudzanie rośliny do wytwarzania enzymów przygotowujących do zimy. Barwnik niebieski wchodzi także w skład antocyjanów, ale będąc przemieszany z barwnikiem czerwonym daje zimny odcień fioletu.

11. Czy warunki zewnętrzne wpływają na kolor liści?

Na zanikanie chlorofilu, a co za tym idzie ujawnianie się barwników żółtych, pomarańczowych i brązowych ma wpływ nasłonecznienie. Drzewo rosnące na skraju lasu będzie bardziej kolorowe niż takie, które zasłaniają inne drzewa. Niska temperatura wpływa na wytwarzanie barwnika czerwonego w soku komórkowym. Co więcej, na kolor liści ma też wpływ rodzaj gleby, na której rośnie drzewo. Antocyjany są bardzo wrażliwe na odczyn środowiska (soku komórkowego) i w zależności od jego pH stają się bardziej czerwone, fioletowe lub niebieskie. Na przykład u roślin rosnących na glebach zasadowych są bardziej niebieskie.

12. Czy to wiatr strąca kolorowe liście z drzew?

Liście opadają same, a wiatr tylko im w tym pomaga. Zanim liść opadnie, przez wiązkę naczyniową biegnącą w jego ogonku odciągnięte zostają do gałęzi cenne dla rośliny substancje: skrobia i cukry. Następnie wiązki zostają zaczopowane specjalnymi komórkami, między którymi powstaje tzw. warstwa odcinająca. Wzdłuż niej liść odrywa się od gałęzi i spada na skutek prawa ciążenia, a nie dlatego, że powiał wiatr.

13. Co decyduje o trwałości jesiennych liści w wazonie?

Barwniki niektórych liści (np. dębu) łączą się z zawartymi w liściu kwasami tłuszczowymi i tworzą usztywniające liść, barwne woski. Liście, które nie zawierają tych wosków (np. klonu, kasztanowca) znacznie szybciej więdną. Wstawianie jesiennych liści do wody nic nie daje, ponieważ ich wiązka naczyniowa jest zamknięta i liście nie mogą pić.

14. Jaka pogoda sprzyja „złotej polskiej jesieni"?

Powinno być zimno, sucho i słonecznie. Wtedy szybko zniknie chlorofil odsłaniając żółcie i pomarańcze. Brak opadów podniesie stężenie cukrów w soku komórkowym, przez co wzrośnie poziom produkowanych z nich antocyjanów. Nikłe szanse na nacieszenie się złotem liści daje jesień, która zaczyna się późno, po długim lecie, a kończy bardzo szybko. Wtedy złoto szybko zmienia się na ziemi w zgniliznę. Takiej jesieni można spodziewać się już na kilka miesięcy wcześniej, np. kiedy wiosna przychodzi późno, a lato jest suche i upalne. Wczesna wiosna i chłodne lato to szansa na długą, żółtą jesień. Czerwonej jesieni sprzyja brak opadów. Wtedy wzrasta stężenie cukrów w soku komórkowym, co z kolei skutkuje większą ilością czerwonego barwnika w liściach.

15. Dlaczego drzewa nie przebarwiają się równomiernie?

Faktycznie, z jednej strony jesienne drzewo potrafi być złote, podczas gdy z drugiej - zupełnie zielone. Tam, gdzie na liście pada więcej słońca, szybciej tracą chlorofil i pokazują „barwną podszewkę". Z tego samego powodu pojedynczy liść jest np. częściowo czerwony, częściowo zielony: zupełnie jak rumiane jabłko.

Redakcja 01/05/2016

# data[].attributes.attachment_link.title
JESIEŃ: Co się dzieje w przyrodzie jesienią? Dlaczego liście zmieniają kolory, dlaczego bywa babie lato? przeczytaj na FOKUS.tv

# data[].attributes.attachment_link.description
Dlaczego drzewa zrzucają liście przed zimą, skąd się biorą ich kolory, dlaczego nie ma niebieskich liści, jaka pogoda sprzyja „złotej polskiej jesieni", a jaka nas jej pozbawia, a także kiedy w Polsce wcale nie będzie jesieni? To tylko niektóre z pytań, na które znajdziesz tu odpowiedź.

# data[].attributes.body
Metamorfoza

# data[].attributes.attachment_link.title
Metamorfoza (motyw literacki) | Wikiwand

# data[].attributes.attachment_link.description
Metamorfoza - w literaturze gruntowna przemiana kogoś, jego sposobu myślenia, postępowania i niekiedy również wyglądu.